Czy excelsa to przyszłość kawy?

Kryzys na rynku kawy nie mija, a ceny arabiki i robusty nadal rosną, a rynek poszukuje alternatyw. Coraz więcej mówi się o odmianie excelsa, odpornej na choroby i trudne warunki atmosferyczne. Ale czy to ziarno, które może rozwiązać problemy, przed którymi stoi branża kawowa?

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jakie są różnice pomiędzy excelsą a arabiką?
• Czym różni się Excelsa od Liberiki?
• Czy Excelsa to kawa przyszłości?

Spis treści

• Excelsa - co to za kawa?
• Skąd pochodzi i gdzie uprawiana jest Excelsa?
• Czym charakteryzuje się Excelsa?
• Jak smakuje Excelsa?
• Jakie właściwości ma Excelsa i czym się wyróżnia?
• Ile kofeiny zawiera Excelsa?
• Dlaczego Excelsa jest droga i rzadko o niej słyszymy?
• Czym różni się Excelsa od Arabiki, Robusty i Liberica - porównanie
• Czy Excelsa okaże się rozwiązaniem problemów z uprawami Arabiki?
• FAQ

Excelsa - co to za kawa?

Excelsa brzmi dość egzotycznie, w praktyce jest to odmiana Liberiki czyli jednego z trzech najważniejszych gatunków kawy obok Arabiki i Robusty. Wbrew powszechnemu mniemaniu, excelsa nie jest nowym gatunkiem, ale dopiero stosunkowo niedawno uznano ją za odrębną odmianę.

Skąd pochodzi i gdzie uprawiana jest Excelsa?

Chociaż obecnie excelsa jest uprawiana głównie w Azji – przede wszystkim w Wietnamie, na Filipinach oraz w Indiach, odkryta została w Afryce Środkowej u progu XX wieku. W 1903 roku została opisana jako Coffea dewevrei lub dewevreié. Przez ponad 100 lat uważano, że Coffea excelsa jest podgatunkiem rodzaju Coffea. Choć przez lata uznawano ją za osobny gatunek, obecnie klasyfikuje się ją jako odmianę Liberiki. Istnieją jednak pewne różnice między klasyczną libericą i excelsą, nawet w kształcie ziaren. Liberica ma kształt podobny do migdała, excelsa jest mniejsza i bardziej okrągła. Niektórzy specjaliści nadal uważają, że powinny zostać sklasyfikowane jako odrębne gatunki.

Czym charakteryzuje się Excelsa?

Zamieszanie związane z klasyfikacją excelsy spowodowało, że przez długi czas jej ziarna nie były uprawiane, obrabiane i wypalane w najbardziej odpowiedni dla tego typu kawy sposób. Jej smak ma przez to dość słaby PR, ale plantatorzy pracują nad zmianą tego stanu rzeczy. Podobnie jak robusta, excelsa uprawiana i poddawana obróbce z dbałością i precyzją, odwdzięcza się przyjemnymi i wartymi uwagi smakami.

Owoce excelsy mają gęstszy miąższ niż arabica i zawierają znacznie mniej rozpuszczalnych substancji stałych. Profile palenia excelsy nie powinny być powielane na podstawie danych dotyczących innych ziaren, trzeba dla niej stworzyć nowe krzywe palenia i odrębne praktyki. Niższa rozpuszczalność oznacza, że excelsa może wymagać palenia w wyższych temperaturach lub przez dłuższy czas, aby uzyskać optymalne profile smakowe – mówi Komal Sable, producent piątego pokolenia z Indii uprawiający arabicę, robustę i excelsę w wywiadzie dla Perfect Daily Grind.

Jak wygląda kawowiec Excelsy?

Drzewa, bo w przypadku tych osiągających nawet 15-20 m wysokości roślin raczej nie można mówić o krzewach, mają grube pnie i zapuszczają korzenie głęboko, przez co dobrze znoszą wysokie temperatury i niedobory wody. Excelsa kusi odpornością na szkodniki i zmiany klimatu, ale odstręcza hodowców trudnymi zbiorami i obróbką.

Jak smakuje Excelsa?

Excelsa różni się od Liberiki, która ma migdałowate, duże ziarna. Jej ziarna są mniejsze, okrągłe i bardziej przypominają Arabikę i Robustę. Jaki profil smakowy ma Coffea Excelsa? Przy odpowiednio pieczołowitej uprawie i obróbce, może zaskoczyć nas swoim zbalansowaniem i kompleksowością. Znajdziemy w niej mieszaninę goryczy, słodyczy i kwaśności, z wyraźnymi ziemistymi i dymnymi nutami. Średnie body i wyrazisty smak oraz średnia kwasowość plasują Excelsę gdzieś pomiędzy Arabiką a Robustą w doznaniach sensorycznych. Podobnie jak przy Arabice, jaśniejsze wypały wydobywają więcej owocowych nut, a ciemniejsze bardziej czekoladowo-orzechowe.

Jakie właściwości ma Excelsa i czym się wyróżnia?

To co najbardziej pociągające w Excelsie i Liberice to ich odporność na szkodniki i możliwość przetrwania w wysokich temperaturach, z narażeniem na okresy suszy. Excelsa wymaga terenu górzystego od 1000 do 1300 metrów n.p.m., a jej drzewa mają mocne korzenie.

Ile kofeiny zawiera Excelsa?

Excelsa zawiera umiarkowaną ilość kofeiny. W stosunku do Arabiki i Robusty Excelsa pod kątem zawartości pobudzającej substancji plasuje się pomiędzy tymi popularnymi gatunkami.

Dlaczego Excelsa jest droga i rzadko o niej słyszymy?

Czy Excelsa to kawa przyszłości? Mimo rosnącego kryzysu klimatycznego i rosnących cen arabiki, wciąż nie słyszy się wiele o Excelsie i Liberice. Powodów, które się na to składają jest kilka:

• Excelsa jest wprawdzie bardziej odporna na szkodniki i klimat, ale jej uprawa jest dość wymagająca.
• Zbiory są utrudnione przez wysokość drzew kawowca, a zbiory owoców są mniej wydajne niż w przypadku Arabiki i Robusty.
• Smak Excelsy jest odmienny od tego do czego przywykliśmy, czyli do profilu sensorycznego Arabiki i Robusty, przez co jest na nią mniejszy popyt.

Czym różni się Excelsa od Arabiki, Robusty i Liberica - porównanie

Czy Excelsa okaże się rozwiązaniem problemów z uprawami Arabiki?

International Coffee Association nie uwzględnia excelsy w swoich raportach określając popyt na nią jako “zbyt mało znaczący”. Szacuje się, że stanowi około 1-1,5% światowej produkcji – mówi Krzysiek Barabosz – jest uprawiana przede wszystkim w Afryce Centralnej i Azji. Faktycznie jest to gatunek bardziej odporny na choroby i coraz więcej producentów w takich krajach jak Uganda czy Wietnam decyduje się na jej uprawę, ale nadal excelsa jakością nie dorównuje Arabice, częściej określana jest jako substytut robusty. Mimo zachwalanej odporności excelsy na warunki atmosferyczne czy szkodniki, jej uprawa jest bardzo trudna przez fakt, że to drzewa, a nie krzewy i osiąga wysokość 20 metrów. Oczywiście jest przycinana, ale zbiory nie są łatwe, dużo więcej czasu zajmuje też excelsie osiągnięcie pełnej wydajności. Patrząc na horyzont czasowy, dziś posadzone rośliny zaczną efektywnie owocować za 5-10 lat, a rozwinięcie gatunku na dużą skalę zajmie jeszcze dekady.

Excelsa nie konkuruje dziś z Arabiką jakością sensoryczną, ale przewyższa ją odpornością na trudne warunki uprawy, co może być dużą zaletą w przyszłości. Excelsa nie zastąpi Arabiki ani Robusty w najbliższych latach. Jej potencjał tkwi jednak gdzie indziej – w odporności na zmiany klimatu i możliwości uzupełnienia światowej produkcji kawy.

FAQ